Tìm người nằm lại ở Cớp Va

Cớp Va/Tiên Công từng là nơi tập kết trung chuyển lương thực, vũ khí của bộ đội ta

Cớp Va/Tiên Công từng là nơi tập kết trung chuyển lương thực, vũ khí của bộ đội ta

Một trận bom B52 năm 1968 của Mỹ làm sập quả núi, bít hang Cớp Va (Tiên Công) vùi lấp một tiểu đội trú ẩn bên trong. Muốn vào di tích này chỉ có cách băng qua rừng trồng của người dân địa phương. Nơi đây cũng chưa có bia ghi danh, ngoài tấm biển công nhận Di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Biển di tích vào động Tiên Công đặt trên đường Hồ Chí Minh

Đường vào Cớp Va (Tiên Công) phải băng qua vùng rừng trồng và đồi núi khó đi

Một số người dân địa phương và bạn trẻ thích tìm hiểu lịch sử đến Cớp Va Một số người dân địa phương và bạn trẻ thích tìm hiểu lịch sử đến Cớp Va

Biển di tích vào động Tiên Công đặt trên đường Hồ Chí Minh

Đường vào Cớp Va (Tiên Công) phải băng qua vùng rừng trồng và đồi núi khó đi

Một số người dân địa phương và bạn trẻ thích tìm hiểu lịch sử đến Cớp Va Một số người dân địa phương và bạn trẻ thích tìm hiểu lịch sử đến Cớp Va

Động Tiên khá phổ biến trong danh mục các điểm di tích ở A Lưới, song cái tên Cớp Va (hang Va) khá quen thuộc với đồng bào xã Hồng Kim (A Lưới). Hang động này gắn với hệ thống địa đạo chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước ở A Lưới.

Động dài 50m, điểm rộng nhất khoảng 20m, vị trí này thuận lợi cho quan sát tiền tiêu. Cớp Va từng là nơi tập kết, trung chuyển lương thực, vũ khí; đồng thời là nơi dừng chân cho bộ đội hành quân qua đây. Phía dưới chân động là con sông Tà Rình và đường vận tải chiến lược Trường Sơn. Lực lượng công binh túc trực khu vực này ngày đêm hỗ trợ thông tuyến cho người và xe ở hai miền Nam - Bắc. Cớp Va/Tiên Công là điểm di tích lịch sử có giá trị về mặt khoa học quân sự và thuộc loại địa đạo hầm chiến đấu được công nhận Di tích lịch sử cấp Quốc gia năm 2005.

Từ thôn Đụt 1, men theo đường Trường Sơn huyền thoại (nay chỉ còn là con đường đất nhỏ), băng qua sông Tà Rình, nhóm chúng tôi vượt chừng 1km đường dốc núi. Anh Hồ Văn Hôm, Trưởng thôn Đụt 1, xã Hồng Kim bảo, do đường vào khó khăn nên ít người đến Cớp Va. Một số khách Việt và khách nước ngoài thích khám phá tìm tới đây nghe câu chuyện bi hùng một thời, thắp hương tưởng nhớ các liệt sĩ nằm lại mảnh đất này.

Cửa hang chính Cớp Va bị một quả núi to sập xuống, bịt kín trong trận bom ác liệt năm xưa, muốn vào dâng hương phải khom người di chuyển bên dưới. Xung quanh động chỉ còn vết tích những hố bom sâu hoắm. Anh Hôm kể: “Ngày trước, bà con tìm được một ít phế liệu sót lại thời chiến tranh ở khu vực này. Người dân từng nghe câu chuyện về các chiến sĩ hy sinh trong hang động, song chỉ biết chung chung”.

Theo lãnh đạo UBND xã Hồng Kim, lịch sử địa phương chỉ lưu lại vài dòng thông tin về trận bom ác liệt vùi lấp cửa hang trong kháng chiến chống Mỹ. Do đường vào động chưa có nên chưa thể tổ chức các hoạt động về nguồn.

Tại xã, chỉ còn ông Hồ Văn Xê (ngoài 80 tuổi), nguyên Xã đội trưởng thời điểm đó còn nắm thông tin về trận đánh ác liệt ở Cớp Va. Lần theo trí nhớ mà ông Xê cho là đã mai một do tuổi tác, ông hồi tưởng: “Buổi sáng hôm ấy, B52 kéo tới dội bom ồ ạt. Trước đó, Mỹ đã rải chất độc da cam xuống vùng này khiến cây rụng lá. Nhiều gốc cây cổ thụ to cỡ vài người ôm trúng bom bị quật gãy, đổ văng khắp nơi. Khu vực quanh Cớp Va rung chuyển, phía cửa hang chính lớn nhất bị sập xuống, bên trong có khoảng một tiểu đội đang trú ẩn cùng đạn dược, quân lương”.

“Trận bom B52 đó khiến bộ đội mình hy sinh khoảng một trung đội. Một số thi thể bên ngoài bị đất đá vùi lấp, du kích địa phương tìm thấy giao cho Binh trạm 7 an táng. Trận bom này diễn ra vào giai đoạn 1967-1968”, ông Xê cho hay.

Thiếu tướng Võ Văn Chót đối chiếu thông tin với ông Hồ Văn Xê

Thiếu tướng Võ Văn Chót đối chiếu thông tin với ông Hồ Văn Xê

Tháng 9/2022, chúng tôi gặp Thiếu tướng Võ Văn Chót, nguyên Tư lệnh Quân khu IV, nguyên Sư đoàn trưởng Sư đoàn 324 khi ông cùng đồng đội trở lại A Lưới thăm chiến trường xưa. Thiếu tướng Võ Văn Chót cho hay, Sư đoàn ông cũng có một đại đội trinh sát bị B52 đánh sập hang núi, hy sinh toàn bộ. Theo thông tin đồng đội cung cấp, ông đang đối chiếu bản đồ xác định vị trí. Tuy nhiên, khi chúng tôi chở ông đến trò chuyện với ông Hồ Văn Xê thì thông tin không trùng khớp.

Tháng 10/2022, theo lời giới thiệu, chúng tôi gặp được ông Lê Văn Khóa. Ông Khóa vừa trở về nhà sau đợt nằm viện dài ngày. Gợi về trận bom ở Cớp Va, ông bảo thời điểm đó ông là Huyện đội phó quân sự Quận 3 A Lưới. Lần theo trí nhớ, ông kể: “Từ tháng 4/1968, B52 Mỹ đánh rải liên tục cả ngày lẫn đêm. Sau một vài trận phản công, ta tổng kết rút kinh nghiệm và triển khai đánh phòng không. Ở các địa bàn thành lập đội phòng không Hồng Bắc, Hồng Kim, Hồng Vân… Thời điểm này, ta được trang bị súng máy 12 ly 7, hiệp đồng đánh trận với hai khẩu đội của C24 của Tiểu đoàn Lam Sơn, Đoàn 559. Sau khi bố trí chỗ ăn ở, trú ẩn, triển khai trận địa, tôi giao nhiệm vụ trực tiếp cho đồng chí Hồ Văn Xê là Xã đội trưởng Hồng Kim lúc bấy giờ. Tôi ở lại một đêm ở trận địa rồi đến địa bàn khác”.

“Khoảng sáng sớm 25/5/1968, địch thả B52 ồ ạt. Nhờ đồng chí Lê Hữu Thỏa trinh sát của Quân khu Trị Thiên báo tin, mọi người mới biết chuyện. Sáng sớm, đi vào Cớp Va, hiện trường tan hoang, một tảng đá lớn sập đổ xuống hang chính. Các đồng chí bên trong bị bít lối, khả năng hy sinh hết. Bếp ăn bố trí gần suối có hai đồng chí hy sinh còn nguyên thi thể. Một số liệt sĩ khác tìm thấy, tôi giao cho đồng chí Sơn và du kích địa phương tập hợp, bàn giao thi thể cho đồng chí Núi - Binh trạm 7 an táng”, ông Khóa nói.

Thiếu tướng Võ Văn Chót thực địa khu vực dưới chân Cớp Va

Thiếu tướng Võ Văn Chót thực địa khu vực dưới chân Cớp Va

Từ thông tin của ông Lê Văn Khóa, chúng tôi trao đổi với Ban Chính sách qua Ban Liên lạc Đoàn 559, song thông tin về đơn vị hy sinh tại Cớp Va (Tiên Công) sau ba tháng tra tìm, kết nối vẫn không có kết quả.

Qua các kênh tiếp cận, ông Phạm Ngọc Tuấn, cựu chiến binh Trung đoàn 6 hiện đang sống tại Thừa Thiên Huế nhận định, đơn vị hy sinh là một đơn vị bộ đội của Trung đoàn 6. Ông Tuấn cho hay, ông đã gọi điện xác minh cùng nhiều đồng đội còn sống ở miền Bắc, tìm hiểu về các liệt sĩ nằm lại ở Tiên Công. Mới đây, chúng tôi nhận được lá thư tay của ông Tuấn viết, qua nắm thông tin từ đồng chí nguyên Ban Quân lực Trung đoàn 6 thì đơn vị có để lại 2 khẩu 12 ly 7 trong hang động Tiên Công phục vụ chiến đấu. Trong trận B52 năm 1968, có 12 đồng chí hy sinh ở động, trong đó, Thái Bình: 3 đồng chí; Hải Dương: 2 đồng chí; Hải Phòng: 2 đồng chí; Nam Định: 4 đồng chí; Hà Tây: 1 đồng chí.

Như vậy, có rất nhiều thông tin về trận bom B52 vùi lấp cửa chính Cớp Va năm 1968 cần làm rõ. Theo những người dân địa phương, chưa có cuộc khảo sát tìm kiếm liệt sĩ hy sinh tập thể ở vùng này: Sau năm 1968, nhiều chiến sĩ cũng đã ngã xuống trong các trận đánh khác ở trận địa này.

Cửa hang chính vào Cớp Va nay chỉ còn khoảnh trống cao 1,5m

Cửa hang chính vào Cớp Va nay chỉ còn khoảnh trống cao 1,5m

Trong câu chuyện nhắc lại ký ức kháng chiến giữa ngày mưa lạnh, ông Lê Văn Khóa, một người sống chết với mảnh đất vùng cao A Lưới đề xuất nên xây nhà tưởng niệm, bia ghi danh Cớp Va/Tiên Công để thế hệ trẻ biết về một thời kỳ chiến đấu gian khổ của cha ông và có địa điểm hương khói, tri ân các liệt sĩ. Cùng với niềm mong mỏi đó, bà Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hóa – Thông tin A Lưới cho rằng, nếu có tuyến đường đi vào Cớp Va/Tiên Công sẽ kết nối du lịch tìm về chiến trường xưa với đồi Thịt băm (Hồng Bắc). Hy vọng, ước mong này sẽ sớm thành hiện thực để Cớp Va/Tiên Công trở thành một địa chỉ đỏ được nhiều người ghé thăm khi đến với cung đường Hồ Chí Minh huyền thoại.

Địa danh Cớp Va/Tiên Công gắn liền với nhiều cuộc chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ

Địa danh Cớp Va/Tiên Công gắn liền với nhiều cuộc chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ