Định vị
Mai vàng Huế

trở thành 
"QUỐC BẢO"

Các cháu thiếu nhi tham quan lặng vua Tự Đức ngày xuân

Các cháu thiếu nhi tham quan lặng vua Tự Đức ngày xuân

Từ bao đời, mai vàng Huế (Hoàng mai) đã trở thành biểu tượng đặc trưng và là "sứ giả" mùa xuân của xứ Huế. Nhằm khai thác tiềm năng, lợi thế về điều kiện tự nhiên, loài hoa đặc hữu có giá trị này, mới đây, UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án “Xây dựng Thừa Thiên  Huế thành xứ sở Mai vàng của Việt Nam”. Đây là cơ hội bảo tồn, phát huy giá trị Mai vàng xứ Huế và định vị thương hiệu quốc bảo của Việt Nam như nhiều người mong muốn.

Kỳ II:
Còn nhiều rào cản

Việc gây trồng, tiêu thụ chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh, như thiếu quy hoạch phát triển vùng nguyên liệu, công tác quảng bá, xây dựng thương hiệu còn hạn chế... Những khó khăn này cần được nhìn nhận nhằm đưa mai vàng Huế phát triển lên tầm cao mới.

Khó từ thực tế

Mai vàng Huế là loại sinh vật cảnh quý của Việt Nam có vẻ đẹp đặc trưng mà ít loài hoa nào có được. Mai vàng Huế là một loại cây thể hiện cốt cách, con người đã đi vào lịch sử, thơ ca, hội họa. Tuy nhiên, theo cách chuyên gia và người trồng mai cho rằng, loài hoa này chưa phát huy được các tiềm năng, giá trị vốn có.

Ông Nguyễn Đình Lam chăm chút bên tác phẩm mai bonsai của vườn nhà

Ông Nguyễn Đình Lam, Thủy Phương, TX Hương Thủy giới thiệu cho khách tác phẩm mai bonsai được chăm chút từ cây phôi12:13

Nhiều người chơi mai đã nghiên cứu kỹ thuật ghép cành, tạo thế để trở thành mai vàng Huế

Thẩm định các tiêu chí để chọn mai vàng Huế tham dự các hội thi

Ông Nguyễn Đình Lam chăm chút bên tác phẩm mai bonsai của vườn nhà

Ông Nguyễn Đình Lam, Thủy Phương, TX Hương Thủy giới thiệu cho khách tác phẩm mai bonsai được chăm chút từ cây phôi12:13

Nhiều người chơi mai đã nghiên cứu kỹ thuật ghép cành, tạo thế để trở thành mai vàng Huế

Thẩm định các tiêu chí để chọn mai vàng Huế tham dự các hội thi

Ông Nguyễn Đình Lam, người chơi mai vàng nghệ thuật bonsai ở Thủy Phương, TX. Hương Thủy cho rằng, nhẩm tính hiện nay người Huế trồng, chơi không nhiều và chỉ theo tính tự phát, thiếu định hướng quy hoạch lâu dài. Hơn nữa, do ảnh hưởng của thời tiết mưa nắng bất thường ở Huế và sự phát triển đô thị nên ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của loài hoa đặc biệt này. Mai vàng Huế mai một dần có thể thấy rõ trong những năm gần đây vào dịp tết khi số lượng tham gia chợ hoa xuân rất ít, đa phần là mai vàng ở Quảng Nam, Bình Định... và các địa phương khác đã "lấn sân".

Theo ông Lam, dù thương lái, người chơi mai vẫn chuộng, ưa thích các sản phẩm mai ở Huế bởi giá trị văn hoá và các yếu tố như gốc đẹp, thời gian nở hoa, chơi cây dài hơn, hoa thơm hơn... nhưng gần đây với mỗi cây/chậu mai vàng ở Bình Định, Quảng Nam... bán tại chợ hoa ngày tết từ 1-2 hoặc vài ba triệu đồng đã làm khách hàng có xu hướng lựa chọn để chơi xuân.

Đáng ngại hơn hiện nay đã xuất hiện tình trạng mai vàng Huế "bị nhái" khi người trồng đã nghiên cứu kỹ thuật cắt ghép các cành, chi mai vàng Huế vào các gốc thân mai mua từ các địa phương khác. Với kỹ thuật này chỉ cần qua 3-4 năm sau, cây mai ghép  trở thành cây mai vàng Huế thực thụ vì cành lá, nụ vẫn xanh, hoa vẫn thơm y hệt như hoàng mai. Trong lúc đó một cây mai vàng Huế nếu vóc dáng như cây mai ghép nói trên phải mất công nuôi dưỡng, chăm bón không dưới 20 năm. Điều này chúng tôi cũng thấy tiềm ẩn sự bất công cho những người yêu và trồng mai vàng Huế đang chịu nhiều thiệt thòi, không tiếp cận được với công nghệ mới trong việc chăm dưỡng loại hoa đặc biệt này. Đây là vấn đề đáng suy ngẫm, nếu không có giải pháp cụ thể, mai vàng Huế sẽ mất thị phần trên thương trường hiện nay.

Thêm một thực tế, do nhu cầu của thị trường nên nhiều cây mai vàng Huế có tuổi đời trên 70 năm tuổi đã được các thương lái, người chơi mai ở các nơi đến "săn" mua dẫn đến tình trạng “chảy máu mai Huế”, làm cho những cây mai đại thụ, có giá trị ở Huế mất dần. Đây là một trong những lý do dẫn đến khó khăn trong việc nhân giống bảo tồn giống mai vàng Huế.

Người Huế một thời phấn khởi khi hơn 2 năm về trước khắp nơi trên địa bàn tỉnh dấy lên phong trào “Mai vàng trước ngõ” rầm rộ. Nhà nhà, doanh nghiệp, công sở tích cực hưởng ứng trồng mai. Giá trị kinh tế trao đổi mua bán mai vàng Huế cũng được nhiều hộ dân, nhà vườn trồng mai phấn khởi. Thế nhưng gần đây dường như phong trào ấy đã lắng. Có lẽ công tác tuyên truyền, quảng bá chưa được thường xuyên, các cơ quan, đoàn thể, chính quyền các cấp chưa thật sự quan tâm, vận động... ?

Thách thức xây dựng thương hiệu

Tại hội thảo khoa học “Tiềm năng phát triển và định hướng bảo tồn các giống mai vàng Huế” vào đầu Xuân Nhâm Dần 2022, TS. Hồ Thắng, Giám đốc Sở KHCN nhận định, cho đến nay, loài hoa quý này chưa được nghiên cứu bài bản về đặc tính sinh thái, bảo tồn nguồn gen và các giải pháp để phát triển cây Mai vàng trở thành một sản phẩm đặc trưng độc đáo của vùng đất Cố đô.

Mai ở Thế Tổ Miếu

Anh Nguyễn Văn Pha thôn Vĩnh Trị, xã Hải Dương chăm sóc vườn mai tại gia đình

Trước ngõ 1 nhà dân tại phường Thủy Xuân

Mai ở Thế Tổ Miếu

Anh Nguyễn Văn Pha thôn Vĩnh Trị, xã Hải Dương chăm sóc vườn mai tại gia đình

Trước ngõ 1 nhà dân tại phường Thủy Xuân

TS Hồ Thắng lớn lên từ vùng đất Phong Điền- nơi có những làng nghề trồng mai vàng Huế truyền thống đã trăn trở làm sao nghiên cứu nâng tầm phát triển thương hiệu loài hoa này trở thành một biểu tượng, một sản phẩm văn hóa, du lịch, một sản phẩm chủ lực của địa phương và xây dựng Huế trở thành xứ sở Mai vàng của Việt Nam. Đây là vấn đề không riêng TS. Hồ Thắng mà lãnh đạo các cấp chính quyền địa phương đang trăn trở.

Theo TS. Hồ Thắng, thời gian qua, một số địa phương đã nuôi trồng, phát triển mai vàng Huế nhưng việc gây trồng, tạo giá trị sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh. Đáng chú ý là, các địa phương đều thiếu quy hoạch bài bản cho việc phát triển vùng, thiếu nguồn giống đảm bảo chất lượng... Đặc biệt, công tác quảng bá, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu mai vàng Huế còn nhiều hạn chế. Vì vậy, việc xây dựng thương hiệu mai vàng Huế-Việt Nam vẫn là hành trình dài cần sự vào cuộc, chung tay từ người dân đến chính quyền, doanh nghiệp và các bộ, ngành.

Theo TS. Trần Đình Hằng, khi mai vàng được mang giá văn hóa đặc trưng của Huế thì nên xem loài cây này không đơn thuần trong danh mục trồng trọt của nông nghiệp Việt Nam, mà phải trở thành đối tượng đặc biệt, được đối xử đặc biệt và được bảo vệ đặc biệt.

Dõi theo sự phát triển trong thời gian gần đây mai vàng Huế chỉ mang tính tự phát của các gia đình, doanh nghiệp với sự trao đổi mua bán hàng hóa theo cơ chế cung cầu thị trường, chứ chưa được nhìn nhận như một "sản phẩm văn hóa" mang trong mình sứ mệnh chuyên chở hàm lượng tri thức bản địa, sự hội tụ đa dạng sinh học, tinh hoa đất trời nước Nam và vô vàn câu chuyện văn hóa gắn với sự sinh tồn của mai vàng vô cùng quý giá này.

Để đánh giá thực trạng về mai vàng Huế cần phải có những nghiên cứu, tổng hợp hệ thống tư liệu một cách tổng thể. Từ hình ảnh mai vàng trong cung đình Huế, đến giá trị lịch sử, văn hóa của cây mai vàng với người dân xứ Huế; từ nguồn gốc, phân loại thực vật học, các đặc tính nông sinh học và giá trị nguồn gen của cây mai vàng Huế đến việc xác định vai trò của cây hoa mai trong cuộc sống hiện đại, định hướng trong việc phát triển sản xuất mai vàng ở Huế…

Với những khó khăn rào cản trên, mới đây ,Sở KHCN đã tham mưu đề xuất lãnh đạo tỉnh và ngày 26/4/2021, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 915/QĐ-UBND về việc phê duyệt Đề án "Xây dựng Thừa Thiên Huế thành xứ sở Mai vàng của Việt Nam", nhằm tạo điểm nhấn về cảnh quan sinh thái nhân văn truyền thống của vùng đất Cố đô, hướng đến mục tiêu xây dựng Thừa Thiên Huế trở thành thành phố di sản, văn hóa, sinh thái, cảnh quan, thân thiện với môi trường và thông minh. Theo đó, đề án có 4 nhiệm vụ, giải pháp chính gồm đánh giá thực trạng (lịch sử, truyền thống, tình hình sản xuất, kinh doanh…) về mai vàng Huế; quy hoạch các khu vực, điểm trồng; triển khai các nhiệm vụ KHCN (xác định giống, xây dựng mô hình sản xuất giống, quy trình kỹ thuật trồng và xây dựng thương hiệu cho mai vàng Huế; tuyên truyền, quảng bá đề án, trong đó, hằng năm sẽ tổ chức Lễ hội mai vàng Huế, từ sau năm 2025 nâng tầm thành lễ hội quốc gia.

Kỳ III: Khẳng định thương hiệu quốc bảo của Việt Nam